SpaceX มีการนำนโยบายการกำกับดูแลกิจการมาใช้ ซึ่งจะลดการคุ้มครองผู้ถือหุ้นในรูปแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน โดยให้สิทธิ์ขาดแก่ผู้ก่อตั้งอย่าง Elon Musk ในการบริหารจัดการเมื่อบริษัทเสนอขายหุ้น IPO ในช่วงปลายปีนี้ เอกสารจดทะเบียนของ SpaceX ระบุถึงการรวมเอาการใช้หุ้นที่มีสิทธิออกเสียงพิเศษ การบังคับใช้อนุญาโตตุลาการ ข้อจำกัดในการเสนอวาระของผู้ถือหุ้น และการใช้กฎหมายบริษัทของรัฐ Texas เพื่อมอบอำนาจควบคุมอย่างกว้างขวางแก่ Elon Musk และผู้บริหารระดับสูง
โครงสร้างการถือหุ้นของ SpaceX เป็นแบบ Dual-class equity structure โดยมีรายละเอียดเงื่อนไขและข้อกำหนดดังนี้
- สิทธิการออกเสียง: หุ้น Class B 1 หุ้น จะมีสิทธิออกเสียงเท่ากับหุ้น Class A สำหรับนักลงทุนทั่วไปจำนวน 10 หุ้น
- สิทธิ์การครอบครอง: หุ้น Class B จะสงวนสิทธิ์ไว้เฉพาะ Elon Musk ครอบครัว และหน่วยงานบางแห่งเท่านั้น โดยจะไม่เปิดให้บุคคลทั่วไปเข้าถึงได้
- การแปลงสภาพหุ้น: หากมีการขายหุ้น Class B ออกไป หุ้นดังกล่าวจะถูกแปลงสภาพเป็นหุ้น Class A ทันที เพื่อควบรวมอำนาจของผู้ถือหุ้น Class B ที่เหลืออยู่
- อำนาจการควบคุม: ข้อมูล ณ วันที่ 4 พฤษภาคม Elon Musk ถือครองสัดส่วนหุ้น 42.5% แต่มีอำนาจควบคุมการออกเสียงสูงถึง 83.8% ทำให้เขาสามารถแต่งตั้ง ถอดถอน หรือเติมเต็มตำแหน่งว่างในคณะกรรมการบริหารทั้ง 9 คนได้ด้วยตนเอง รวมถึงการควบคุมการทำธุรกรรม M&A (การควบรวมและซื้อกิจการ)
การมีอำนาจออกเสียงเหนือกว่า ทำให้ SpaceX ถูกจัดอยู่ในสถานะ Controlled company ตามกฎระเบียบด้านหลักทรัพย์ ซึ่งส่งผลให้บริษัทสามารถละเว้นข้อกำหนดที่ต้องมีกรรมการอิสระเป็นเสียงข้างมากในคณะกรรมการสรรหาและพิจารณาค่าตอบแทนได้ นอกจากนี้ บริษัทยังจำกัดสิทธิ์ในการฟ้องร้องของผู้ถือหุ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยผู้ถือหุ้นจะต้องสละสิทธิ์ในการพิจารณาคดีโดยคณะลูกขุนอย่างไม่มีเงื่อนไข และถูกห้ามไม่ให้ดำเนินการฟ้องร้องแบบกลุ่ม (Class actions) ข้อพิพาททั้งหมดจะต้องเข้าสู่กระบวนการอนุญาโตตุลาการภาคบังคับ (Mandatory arbitration) ซึ่งเป็นไปตามที่คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ของสหรัฐอเมริกา หรือ SEC เพิ่งอนุญาตให้ดำเนินการได้เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา
การย้ายสถานที่จดทะเบียนบริษัทจากรัฐ Delaware ไปยังรัฐ Texas ในปี 2024 ช่วยให้ SpaceX ได้รับการคุ้มครองจาก Activist investors (นักลงทุนที่ชอบเคลื่อนไหว) และการถูก Hostile takeovers (ครอบงำกิจการอย่างเป็นปรปักษ์) ได้มากขึ้น ภายใต้กฎหมายใหม่ของ Texas ผู้ถือหุ้นที่จะสามารถบังคับให้มีการลงมติในข้อเสนอต่างๆ จะต้องถือครองหุ้นมูลค่าอย่างน้อย 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือมีสัดส่วน 3% ของบริษัท
แม้นโยบายจะมีความเข้มงวด แต่นักลงทุนจำนวนมากยังคงมองว่าการยอมสละสิทธิ์ดังกล่าวเป็นต้นทุนที่ต้องจ่ายเพื่อเข้าร่วมใน IPO ที่คาดว่าจะใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ โดย SpaceX ตั้งเป้าระดมทุนสูงถึง 75,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และตั้งเป้ามูลค่าบริษัทไว้ที่ 1.75 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ผู้เชี่ยวชาญประเมินว่า การดำเนินการของ Elon Musk ในครั้งนี้อาจสร้างมาตรฐานใหม่ให้กับการทำ IPO ของบริษัทที่นำโดยผู้ก่อตั้งรายอื่นๆ ในอนาคต เช่น Anthropic และ OpenAI
ที่มา: Reuters