ในยุคนี้ตั้งแต่สมาร์ทโฟนเข้ามามีบทความกับชีวิตประจำวันของหลายคนมากขึ้น เรื่องไอทีหรือศัพท์ไอทีต่างๆ ก็ไม่ใช้เป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไปแล้ว เพราะหากเราจะใช้มือถือจำเป็นต้องรู้สเปค ว่ามีคำจุเท่าไหร่ แรมเท่าไหร่ สเปคเป็นอย่างไร ก่อนจะตัดสินใจ วันนี้ก็เลยจะมาพูดถึงเรื่องของหน่วยความจำ หรือความจุ ของอุปกรณ์ไอทีต่างๆ ว่าเขาใช้หน่วยอะไร และแต่ละหน่วยมันมีความหมายอย่างไร

หากจะพูดถึงหน่วยความจำต้องเริ่มจาก bit

bit ถือว่าเป็นหน่วยข้อมูลที่เล็กที่สุด และ bit มีค่าในเลขของฐานขอ เท่ากับ 0 หรือ 1 เท่านั้น และ 8 bit เท่ากับ 1 Byte

Byte =  1 ตัวอักษร

ไบต์ เป็นคำที่ใช้เรียกจำนวนบิตที่มากขึ้น แต่ไม่มีขนาดที่เป็นมาตรฐานเดียวกันในทุกสถาปัตยกรรม บนเครื่องคอมพิวเตอร์สถาปัตยกรรม IA-32 จำนวน 16 บิตจะเรียกว่าเวิร์ด ในขณะที่ 32 บิตเรียกว่า ดับเบิลเวิร์ด (double word) หรือ dword ในขณะที่สถาปัตยกรรมอื่น ๆ หนึ่งเวิร์ดอาจมีค่าเท่ากับ 32 บิต, 64 บิต หรือค่าอื่น ๆ หน่วยประมวลผลกลาง (CPU) จะทำการประมวลผลกับเวิร์ดได้สะดวกที่สุด

ในวิทยาการคอมพิวเตอร์ หน่วยวัดที่ใช้กันนั้นนิยมวัดเป็นกิโลไบต์ (Kilobyte), เมกะไบต์ (Megabyte), จิกะไบต์ (Gigabyte) และเทระไบต์ (Terabyte) ซึ่งแต่ละหน่วยวัดมีค่าตัวคูณต่างกัน 1,024 หรือ 2¹⁰ หน่วย แต่ผู้ผลิตอุปกรณ์จัดเก็บข้อมูลจะประมาณค่าตัวคูณไว้ที่ 1,000 หน่วยเพื่อความสะดวกในการคำนวณ หน่วยวัดแต่ละหน่วยสามารถสรุปได้ดังนี้ นอกจากนี้ยังมีเพตะไบต์ (Petabyte), เอกซะไบต์ (Exabyte), เซตตะไบต์ (Zettabyte) และยอตตะไบต์ (Yottabyte) ซึ่งมีค่าตัวคูณ 1,024 หน่วยถัดจากเทระไบต์เป็นต้นไป แต่ยังไม่มีสื่อบันทึกข้อมูลใดสามารถเก็บข้อมูลได้มากขนาดนั้นในปัจจุบัน

ปัจจุบันนี้ เพื่อลดความสับสนระหว่างค่าตัวคูณ 1,024 (2¹⁰) หน่วยและ 1,000 (10³) หน่วย ทาง SI จึงได้มีหน่วยสำหรับฐาน 2 แยกออกมา เช่นจากกิโลไบต์ เป็น กิบิไบต์ (Gibibyte) แทน

มาดูตารางของความจุกันดีกว่า

ชื่อ	Size
Bit	Single Binary Digit (1 หรือ 0)
Byte	8 bits
Kilobyte (KB) กิโลไบต์	1,024 Bytes
Megabyte (MB) เมกะไบต์	1,024 Kilobytes
Gigabyte (GB) กิกะไบต์	1,024 Megabytes
Terabyte (TB) เทระไบต์	1,024 Gigabytes
Petabyte (PB) เพตะไบต์	1,024 Terabytes
Exabyte (EB) เอกซะไบต์	1,024 Petabytes
Zettabyte (ZB) เซตตะไบต์	1,024 Exabyte
Yottabyte (YB) ยอตตะไบต์	1,024 Zettabyte

หากมาคิดดูแล้ว 1 YB = 1,000,000,000,000,000,000,000,000 Byte (หนึ่งล้านล้านล้านล้านไบต์) เรียกไดว่าหากไม่มีคำเรียกให้มันสั้นลงเราคงพิมพ์ 0 กันมันเลยเวลารายงานสเปคอุปกรณ์ไอที คงจะพอทราบกันแล้วใช้ไหมครับเกี่ยวกับการเรียกชื่อความจุ ตอนนี้ยังอยู่ในยุคที่ใช้หน่วยความจำสูงสุดอยู่ในกลุ่ม TB อยู่ ยังไม่มี PB ออกมาให้เห็นแต่คาดว่าอีกไม่นาน ที่มีๆอยู่กันนี้อาจจะใช้งานกันจนเรียกชื่อพวกนี้กันคร่องปากเลยก็เป็นไปได้

หน่วยวัดพื้นฐาน

• บิต (bit)
  • หน่วยข้อมูลที่เล็กที่สุด มีค่าเป็น 0 หรือ 1
• ไบต์ (Byte)
  • 1 ไบต์ = 8 บิต เป็นหน่วยวัดพื้นฐานที่ใช้เก็บตัวอักษรหนึ่งตัว

หน่วยความจุที่ใหญ่ขึ้น

1. กิโลไบต์ (KB)
   • 1 กิโลไบต์ = 1,024 ไบต์
2. เมกะไบต์ (MB)
   • 1 เมกะไบต์ = 1,024 กิโลไบต์
3. กิกะไบต์ (GB)
   • 1 กิกะไบต์ = 1,024 เมกะไบต์
4. เทราไบต์ (TB)
   • 1 เทราไบต์ = 1,024 กิกะไบต์
5. เพตาไบต์ (PB)
   • 1 เพตาไบต์ = 1,024 เทราไบต์
6. เอกซาไบต์ (EB)
   • 1 เอกซาไบต์ = 1,024 เพตาไบต์

เมื่อคุณตรวจสอบขนาดของ HDD ขนาด 20 GB ใน Windows แล้วพบว่าไม่ถึง 20 GB เต็ม ๆ นั้นเกิดจากหลายปัจจัย ดังนี้

1. ระบบการคำนวณขนาด

• ผู้ผลิตฮาร์ดดิสก์ มักจะใช้การคำนวณแบบเลขฐาน 10 (Decimal) ซึ่ง 1 GB = 1,000 MB
• ระบบปฏิบัติการ (OS) เช่น Windows ใช้การคำนวณแบบเลขฐาน 2 (Binary) ซึ่ง 1 GB = 1,024 MB

ดังนั้น 20 GB ตามมาตรฐานผู้ผลิตจะเท่ากับ 20,000 MB แต่เมื่อระบบปฏิบัติการคำนวณจะกลายเป็นประมาณ 18.63 GB

2. พื้นที่ที่ใช้โดยระบบไฟล์

• ระบบไฟล์ที่ใช้ในฮาร์ดดิสก์ เช่น NTFS หรือ FAT32 จะต้องใช้พื้นที่บางส่วนในการจัดการข้อมูล ทำให้พื้นที่ใช้งานจริงน้อยลง

3. พื้นที่ที่ถูกใช้สำหรับข้อมูลสำรองหรือไฟล์ระบบ

• Windows จะจัดสรรพื้นที่บางส่วนของฮาร์ดดิสก์สำหรับไฟล์ระบบหรือข้อมูลสำรอง เช่น System Restore หรือไฟล์เพจ (Page File)

4. การจัดเรียงข้อมูลที่ไม่ได้ใช้งาน

• บางครั้งมีการสร้างไฟล์ชั่วคราวหรือข้อมูลที่ไม่ได้ถูกลบออกอย่างสมบูรณ์ ซึ่งกินพื้นที่ในฮาร์ดดิสก์ไป

ทั้งหมดนี้ทำให้ HDD ที่มีขนาด 20 GB เมื่อมองใน Windows จะเห็นพื้นที่น้อยกว่าที่คาดไว้