Passwordless คืออะไร (การเข้าสู่ระบบแบบไม่ใช้รหัสผ่าน) ทำงานหรือใช้งานอย่างไร

ความหมายของการรักษาความปลอดภัยแบบ Passwordless

ในยุคที่ผู้ใช้งานต้องจดจำรหัสผ่านมากมายสำหรับอีเมล เฟซบุ๊ก แอปธนาคาร หรือระบบงานต่าง ๆ ความยุ่งยากและความเสี่ยงจากการใช้รหัสผ่านจึงกลายเป็นปัญหาใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นการตั้งรหัสที่เดาง่ายเกินไป การใช้รหัสเดียวกันทุกเว็บ หรือการโดนขโมยรหัสผ่านผ่านเว็บปลอม (phishing) ปัญหาเหล่านี้ทำให้แนวคิด “Passwordless” หรือ “การเข้าสู่ระบบโดยไม่ใช้รหัสผ่าน” ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในโลกความปลอดภัยดิจิทัล

Passwordless คืออะไร

“Passwordless” หมายถึงการเข้าสู่ระบบหรือยืนยันตัวตนโดยไม่ต้องใช้รหัสผ่านแบบเดิม ๆ ที่ผู้ใช้ต้องจดจำอีกต่อไป แต่เปลี่ยนมาใช้วิธีการยืนยันตัวตนที่ปลอดภัยกว่า และยืนยันว่าผู้ใช้งานเป็นเจ้าของบัญชีจริงผ่านอุปกรณ์หรือข้อมูลชีวภาพแทน

วิธีการเข้าสู่ระบบแบบ Passwordless ที่นิยมใช้

1. ไบโอเมตริกซ์ (Biometrics) เช่น การสแกนลายนิ้วมือ การจดจำใบหน้า (Face ID) หรือการสแกนม่านตา เป็นวิธีที่ผู้ใช้งานคุ้นเคยในสมาร์ตโฟน
2. Magic Link ระบบส่งลิงก์ทางอีเมลหรือ SMS ให้ผู้ใช้คลิกเพื่อเข้าสู่ระบบ ไม่ต้องจำรหัสผ่าน
   ตัวอย่างเช่น บริการบางเว็บจะส่ง “ลิงก์ล็อกอิน” ให้ทางอีเมลเมื่อผู้ใช้กรอกชื่อผู้ใช้เท่านั้น
3. One-Time Password (OTP) การส่งรหัสยืนยัน 6 หลักทาง SMS หรือแอป เช่น Google Authenticator เพื่อใช้ครั้งเดียวจบ ไม่ต้องจำอะไร
4. อุปกรณ์รับรองความถูกต้อง (Security Key) เช่น YubiKey หรือกุญแจความปลอดภัย USB ที่ต้องเสียบเข้าคอมพิวเตอร์หรือแตะกับโทรศัพท์เพื่อยืนยันตัวตน
5. Passkeys (ระบบใหม่ที่กำลังเป็นมาตรฐาน) พัฒนาโดยกลุ่ม FIDO Alliance และเริ่มใช้งานจริงแล้วในระบบของ Google, Apple และ Microsoft ผู้ใช้เพียงยืนยันตัวตนด้วย Face ID หรือ ลายนิ้วมือ และไม่ต้องกรอกอะไร ระบบจะจัดการเบื้องหลังผ่านการเข้ารหัสสาธารณะ-ส่วนตัว

ข้อดีของ Passwordless

• ปลอดภัยกว่ารหัสผ่าน เพราะไม่มีรหัสให้แฮกหรือขโมย
• สะดวก ผู้ใช้ไม่ต้องจดจำหรือรีเซ็ตรหัสอีกต่อไป
• ลดปัญหาฟิชชิง เพราะไม่มีการพิมพ์รหัสที่อาจถูกขโมย
• เหมาะกับองค์กร ที่ต้องการลดต้นทุนฝ่าย IT และเพิ่มความปลอดภัยในการเข้าถึงระบบ

ตัวอย่างการใช้งานในชีวิตจริง

• ผู้ใช้ Apple และ Google เริ่มสามารถเข้าสู่ระบบบัญชีได้ด้วย passkeys แทนการพิมพ์รหัสผ่าน
• แอปธนาคารไทยส่วนใหญ่ ใช้ OTP, ลายนิ้วมือ หรือ Face ID แทนรหัสผ่านอยู่แล้ว
• เว็บไซต์บางแห่ง เสนอการล็อกอินผ่าน Magic Link โดยไม่ต้องตั้งรหัสเลย

Passwordless ไม่ใช่อนาคตอีกต่อไป แต่กำลังเป็น “ปัจจุบัน” ที่หลายระบบเริ่มเปลี่ยนไปใช้เพื่อเพิ่มความปลอดภัยและความสะดวกสำหรับผู้ใช้ โดยเฉพาะในยุคที่ภัยคุกคามทางไซเบอร์มีมากขึ้น และคนจำนวนมากยังใช้รหัสผ่านที่เดาง่ายหรือซ้ำกันในหลายเว็บไซต์ ระบบนี้จึงเป็นคำตอบที่เหมาะสมและควรเริ่มศึกษาไว้ตั้งแต่วันนี้

หากคุณเป็นเจ้าของเว็บไซต์ ผู้ดูแลระบบ หรือผู้ใช้งานทั่วไปที่ใส่ใจเรื่องความปลอดภัยของบัญชี Passwordless คือเทคโนโลยีที่ไม่ควรมองข้ามอย่างยิ่ง