พัดลม CPU พัดลมคอมพิวเตอร์ส่วนอื่นๆหมุนช้า เกิดจากอะไร วิธีแก้ไขเบื้องต้นต้องทำอย่างไร

พัดลม CPU หมุนช้าลงเกิดจากอะไร แก้ไขได้หรือไม่

พัดลมในคอมพิวเตอร์มีหน้าที่สำคัญในการระบายความร้อนให้กับอุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น CPU, การ์ดจอ, Power Supply (PSU) และเคส หากพัดลมหมุนช้าหรือทำงานผิดปกติ อาจส่งผลให้ความร้อนสะสมและทำให้ระบบทำงานช้าหรือถึงขั้นดับตัวเองเพื่อป้องกันความเสียหาย บทความนี้จะอธิบายสาเหตุที่ทำให้พัดลมคอมหมุนช้า และวิธีตรวจสอบรวมถึงแนวทางแก้ไขเบื้องต้นที่ผู้ใช้สามารถทำเองได้

สาเหตุที่ทำให้พัดลมคอมพิวเตอร์หมุนช้า

1. ระบบควบคุมความเร็วอัตโนมัติ (Fan Control)
   • พัดลม CPU หรือพัดลมเคสบางรุ่นจะหมุนช้าลงเมื่ออุณหภูมิต่ำ เพื่อประหยัดพลังงานและลดเสียงรบกวน โดยเฉพาะหากต่อผ่านเมนบอร์ดแบบ 4-pin (PWM) เพราะหัวต่อพัดลมแบบ 4-pin (PWM) มีขาเพิ่มเข้ามาอีกหนึ่งขาเพื่อควบคุมความเร็วรอบของพัดลมด้วยสัญญาณแบบ Pulse Width Modulation (PWM) ต่างจากหัวแบบ 3-pin ที่ควบคุมความเร็วด้วยแรงดันไฟฟ้าเท่านั้น
   • หากอุณหภูมิขึ้นแล้วพัดลมยังหมุนช้า อาจเกิดปัญหาที่ระบบควบคุม
2. ฝุ่นเกาะและคราบเหนียวในแกนพัดลม ฝุ่นหรือคราบน้ำมันที่สะสมในแกนหมุนทำให้เกิดแรงเสียดทานสูงขึ้น ส่งผลให้พัดลมหมุนช้า ฝืด หรือเสียงดัง
3. ตลับลูกปืน (Bearing) เสื่อม พัดลมที่ใช้มานานอาจมีปัญหาแบริ่งสึกหรือแห้ง โดยเฉพาะพัดลมแบบ Sleeve Bearing ที่มักไม่ทนทานเท่า Ball Bearing
4. แรงดันไฟเลี้ยงไม่เพียงพอ หากพัดลมต่อผ่านสายแยกหรือหัวจ่ายไฟที่มีแรงดันต่ำกว่าที่กำหนด (เช่น พัดลม 12V ได้รับแค่ 5V) จะหมุนช้าหรือไม่หมุนเลย
5. คาปาซิเตอร์ในวงจรควบคุมเสื่อม ในกรณีพัดลม PSU หรือพัดลมการ์ดจอที่มีแผงควบคุมในตัว หากคาปาซิเตอร์เสื่อมจะทำให้แรงดันไฟแปรปรวน ส่งผลให้พัดลมหมุนไม่เต็มที่
6. พัดลมใกล้หมดอายุการใช้งาน แม่เหล็กในมอเตอร์พัดลมอ่อนกำลังตามเวลา ทำให้แรงหมุนลดลง

วิธีแก้ไขเบื้องต้น

1. ตรวจสอบการตั้งค่าใน BIOS หรือซอฟต์แวร์ เข้าหน้า BIOS (กด F2, Del ขณะเปิดเครื่อง) แล้วดูหัวข้อ Fan Control หรือ Q-Fan Configuration หากใช้ซอฟต์แวร์ควบคุมพัดลม เช่น MSI Afterburner, ASUS AI Suite, SpeedFan ให้ลองตั้งค่าความเร็วพัดลมแบบ Manual หรือเพิ่ม Curve
2. ทำความสะอาดพัดลม ถอดพัดลมออกมาเป่าฝุ่นด้วยลมแรง เช่น Air blower หรือสเปรย์ลม ถ้าเป็นพัดลมแบบถอดฝาครอบได้ สามารถหยอดน้ำมันหล่อลื่น (น้ำมันจักรหรือซิลิโคนออยล์) ที่แกนหมุนเพื่อช่วยให้หมุนลื่นขึ้น
3. เปลี่ยนพัดลมหรือย้ายช่องต่อไฟ หากพัดลมต่อกับเมนบอร์ดแล้วหมุนช้า ลองเปลี่ยนไปต่อกับหัว Molex ของ PSU โดยตรงเพื่อดูว่าหมุนเร็วขึ้นหรือไม่ ถ้าเปลี่ยนแล้วเร็วขึ้น แสดงว่าปัญหาอาจมาจากแรงดันหรือระบบควบคุมของเมนบอร์ด
4. ทดสอบพัดลมกับแหล่งจ่ายไฟอื่น ถ้าสงสัยว่าพัดลมเสีย ให้ถอดพัดลมไปลองต่อกับเครื่องอื่นหรือแหล่งจ่ายไฟภายนอก (เช่น Adapter 12V) เพื่อทดสอบความเร็วจริง
5. สังเกตพัดลมใน PSU หรือการ์ดจอ หากพัดลม PSU หรือ GPU หมุนช้าเกินไป ทั้ง ๆ ที่เครื่องร้อน ควรตรวจสอบการสะสมของฝุ่นหรือให้ช่างตรวจคาปาซิเตอร์

ข้อควรระวัง

• หากถอดพัดลมออกมาตรวจสอบ ต้องปิดเครื่องและถอดปลั๊กไฟก่อนทุกครั้ง
• ห้ามใช้น้ำยาหล่อลื่นที่มีคุณสมบัติติดไฟหรือกัดพลาสติก เช่น WD-40
• หากไม่มั่นใจในการเปิดฝาเคสหรือซ่อมพัดลม ควรให้ช่างที่ชำนาญช่วยดำเนินการ